Vetpotten op het Binnenhof

31 dec. 2020

Al moeten er heel wat ministers van financiën geweest zijn die, al of niet in vertwijfeling zijnde, het parlement hebben bezworen dat ’s lands financiën heus geen vetpot waren en dat enkel met zuinigheid en vlijt de staatskas op orde kon worden gebracht en gehouden, er was ook een tijd dat er wel degelijk een vetpot op het Binnenhof kon worden gesignaleerd. Dat was in 1749, om precies te zijn op de woensdagavond die voorafging aan de vrijdagavond van 13 juni. Het hele Binnenhofcomplex werd door maar liefst 20.000 brandende vetpotten verlicht. Op de vrijdagavond stond het Binnenhof opnieuw ‘in de schijnwerpers’: er werd een groots vuurwerk afgestoken, indrukwekkender dan ooit tevoren.

Auteur | Ton Haak

Het was meteen de laatste keer dat het Binnenhof het toneel was van zo’n spetterend spektakel, althans tot daar in 2014 op initiatief van de gemeente Den Haag een succesvol vuurwerkfestijn werd georganiseerd als onderdeel van de oudejaarsviering. Als er al plannen bestonden om dat festijn in 2020 te herhalen – dat zou weer eens iets anders zijn dan op oudejaarsavond half Scheveningen in rook doen opgaan –, dan gooide COVID-19 op geheel eigen wijze roet in het eten. Tussen die gedenkwaardige avond in 1749 en oudjaar in 2014 bleef het stil op het Binnenhof. Niet dat er nooit gefeest werd, denk aan Prinsjesdag, of aan de feestelijke ingebruikneming van het vernieuwde parlement in 1992.

Oudjaarsviering 2014 – Ruim 10.000 Hagenaars hielden hun blik omhoog en camera in aanslag tijdens de laatste vuurwerkshow op de hofvijver – © foto Sandra Uittenbogaart


HET KON (EN KAN) ER VERHIT AAN TOEGAAN, DAAR OP HET BINNENHOF

En niet dat het daar langs de Hofvijver nooit rumoerig toeging, maar dan speelde het vuurwerk zich meestal binnenskamers af, in de ‘huiskamer van de macht’ waar, zo zei parlementslid en minister Hans van Mierlo het ooit, een heuse ‘wildebeestenlucht’ kon hangen. Dan raakte er weer eens een parlementslid in vuur en vlam over een hem of haar toegewijde zaak, of riep men verhit schande aan het adres van de regering of een lid van een tegenpartij. Soms, als een kabinetslid vol overtuiging bezwerende woorden uitsprak, wist die het vuur te doven; niet zelden werd juist olie op het vuur gegooid. Kortom, het kon (en kan) er verhit aan toegaan, daar op het Binnenhof. Maar zo’n belevenis als in 1749, die werd nooit geëvenaard.

Vuurwerk ter ere van de Vrede van Aken bij het paviljoen op de hofvijver te Den Haag in 1749, Iven Besoet, naar Pieter de Swart, 1749


RUMOERIG SCHOUWSPEL DAT DE VREDE MOEST GEDENKEN

Een jaar eerder, in oktober 1748, was de Vrede van Aken gesloten die een eind maakte aan de Oostenrijkse Successieoorlog die acht jaar had geduurd. Dat moest gevierd worden, groots gevierd worden. En goed voorbereid worden, vandaar dat het festijn pas driekwart jaar later kon plaatsvinden. In de Hofvijver werd een drijvend vuurwerkpaviljoen opgericht dat maar liefst 110 meter lang, 35 meter breed en 17 meter hoog was. Een waar paleis, behangen met decoratieve ornamenten en geschilderd in felle marmerkleuren dat als theater diende voor het rumoerig schouwspel dat de vrede moest gedenken. De stadhouderlijke familie, de leden van de Staten-Generaal en allerlei hoogwaardige genodigden konden vanuit de Trêveszaal het vuurwerkspektakel goed gadeslaan. Het volk bevolkte de kaden van de Hofvijver.

In de jaren voorafgaand aan 1749 werd meer dan eens vuurwerk afgestoken op het Binnenhof, echt vuurwerk, met naar de hemel reikende vuurpijlen en vonken die vergezeld gingen van luide knallen. Er werd al gauw een aanleiding voor gevonden als er weer eens een vrede werd gesloten: die van Westminster bijvoorbeeld (1674), die van Rijswijk (1696), en de Vrede van Utrecht (in 1713). Er waren ook andere aanleidingen: in 1586 werd ter gelegenheid van de intocht in Den Haag van Robert Dudley, graaf van Leicester, als aanvulling op de feestelijkheden vanaf de Hofvijver vuurwerk afgestoken. Zo ook ter gelegenheid van de kroning van Willem III en zijn koningin Mary in 1689 en hun intocht in 1691, en in 1702 bij de triomfantelijke viering van een aantal gewonnen veldslagen tijdens de Spaanse Successieoorlog.

Vuurwerk in de Hofvijver ter viering van de vrede van Utrecht, 1713 – anoniem, naar Daniël Marot (I), 1713


KANONSCHOTEN AFGEVUURD, VANAF HET BUITENHOF

Nooit evenwel ging het er zo luidruchtig feestelijk aan toe als tijdens die viering van de Vrede van Aken, al kon vanwege de lange voorbereidingen aan de blijdschap pas in 1749 uiting worden gegeven. Nooit eerder en nooit later werden er ook nog eens 20.000 vetpotten ontstoken. Wel werden er dikwijls optochten van praalwagens georganiseerd die veel weg hadden van de triomftochten uit de Romeinse tijd en werden er grote erepoorten en triomfbogen opgericht.

Trouwens, ook als er eens geen vuurwerk werd afgestoken gingen veel feestvieringen met het nodige lawaai gepaard: dan werden er klinkende kanonschoten afgevuurd, vanaf het Buitenhof.

Hofarchitect Pieter Swarts was de ontwerper van het prachtige paviljoen dat in 1749 in de Hofvijver dreef. Hij werkte waarschijnlijk de schetsen uit die eerder door generaal-majoor L.S. von Creuznach waren gemaakt. Jan ten Compe schilderde een kleurrijke voorstelling op doek van het paviljoen. Het festijn werd ook op tientallen tekeningen en etsen uitgebeeld en er is een schaalmodel van hout, gips en papier te zien in de vaste opstelling van het Haags Historisch Museum.


Nog niet uitgelezen?

Lees het in het najaar van 2021 allemaal in het eerste deel van Document voor een Monument. Een bijzondere en luxe uitgevoerde collectievorming van jonge en oude levensgeschiedenissen over de historie, het gebruik en de toekomst van het Binnenhof.


RESERVEER NU!

Bestel uw door Graaf Floris IV gesigneerde exemplaar én ontvang een gratis toegangsbewijs op persoonlijke titel voor de feestelijke opening van de fototentoonstelling in het najaar van 2021, wanneer Mark Rutte het licht op het Binnenhof uit doet en de renovatie van start gaat… Lees verder

VERLEDEN VAN HET BINNENHOF
GEBRUIK VAN HET BINNENHOF
TOEKOMST VAN HET BINNENHOF

Psst…

Wanneer de deuren in 2021 voor zo’n vijf jaar sluiten, laat Document voor een Monument een deur op een kiertje staan.